Theo đài phát thanh Châu Á tự do, tính từ lúc mùa xuân Mậu Dần 1698 khi Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được Chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào nam kinh lược, “lấy đất Nông nằn nì khiến phủ Gia Định, lập xứ Đồng Nai khiến thị xã Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Gòn…” tới bây giờ đã hơn 300 năm.
những vết tích thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
Là trọng tâm của lưu vực Đồng Nai rộng lớn và trù mật, Sài Gòn – Bến Nghé ngay diễn ra từ mới hình thành đã sớm với dáng vẻ của 1 đô thị tấp nập bởi hoạt động thương mại và cung ứng của phổ thông lĩnh vực thủ công. Khoảng cuối thế kỷ XVIII tại đây đã sở hữu 62 ty thợ do nhà nước điều hành và hàng trăm thị trấn thợ trong dân gian. Rộng rãi ngành nghề tập kết trong những khu vực cố định để rồi xuất hiện những địa danh như xóm Chiếu, xóm Cốm, xóm Lò Rèn, xóm Dầu, xóm Chỉ, xóm Vôi, xóm Bột… riêng xóm Lò Gốm vẫn còn để lại 1 số địa danh như các con phố Lò Gốm – tuyến đường Lò Siêu – trục đường Xóm đất – bến Lò gốm – rạch Lò gốm – kênh Lò gốm – khu lò lu… thuộc khu vực quận 6, 8, 11 hiện giờ. Sử liệu sớm nhất kể tới nghề làm gốm ở Sài Gòn xưa là sách “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức viết khoảng năm 1820.
Đoạn viết về Mã trường Giang-kênh Ruột Ngựa như sau: “Nguyên xưa từ cửa Rạch Cát ra phía Bắc đến Lò Gốm sở hữu 1 đường nước đọng móng trâu, ghe thuyền ko đi lại được.Mùa thu năm Nhâm Thìn (1772) cho đào con kênh thẳng như ruột ngựa nên mới đặt ra tên ấy…” Kênh Ruột Ngựa đã giúp cho ghe thuyền đi lại giữa Sài Gòn sở hữu miền Tây thêm thuận tiện.
Bản đồ Thành Gia Định do è văn chương vẽ trong khoảng cuối năm 1815 đã với ghi địa danh Xóm Lò Gốm ở khoảng làng Phú Lâm- Phú Định (ngày nay là khu vực thị xã 6 tiếp giáp thị xã 8). Bài “Phú cổ Gia Định phong cảnh vịnh” sáng tác khoảng đầu thế kỷ XIX miêu tả: “Lạ lùng xóm Lò Gốm, chân vò vò bàn cổ xây trời…” Trong 62 ty thợ tập kết tại Sài Gòn khiến cho việc cho nhà nước vào cuối thế kỷ XVIII đã có những ty thợ Lò chum, ngói mộc, gạch mộc, lò gạch…
những dấu tích thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
Theo đài phát thanh Châu Á tự do, một vài tài liệu của Pháp, tuy tản mạn và với phần phiến diện, cũng phản ánh về việc phân phối gốm ở Chợ to vào cuối thế kỷ XIX: Tại Chợ to với khoảng 30 lò gốm tập trung ở Hòa Lục, Phú Định, Cây Mai… vùng Chợ to phân phối lu và các đồ gốm thông dụng như chậu vịm, siêu ấm, nồi trách, hũ khạp, cà ràng… vùng Cây Mai sở hữu 1 lò cung ứng đồ sành. Các lò này lấy nguyên liệu tại chỗ, tuỳ chất đất mà cung ứng thành những cái sản phẩm. Mỗi lò gốm hàng năm với thể sản xuất hàng trăm nghìn sản phẩm. Đến đầu thế kỷ XX vẫn còn phổ thông lò gốm nức tiếng như lò Tín Di Hưng, Quảng Di Thành, Hiệp Hưng, Bửu Nguyên, Đồng Hòa, những lò chuyên sản xuất lu, khạp và đồ gia dụng… Theo học fake Vương Hồng Sển thì: “Từ lúc lấp rạch Chợ lớn thì rạch Lò gốm, kinh Vòng Thành ko thông thương và lò gốm chỉ còn sót lại chiếc tên trơn và không phân phối đồ gốm nữa…”
Theo đài phát thanh Châu Á tự do, từ những tư liệu lịch sử trên và qua dò xét thực tế mang thể nhận biết địa bàn xóm Lò Gốm xưa tương đối rộng, gồm những làng Hòa Lục (quận 8), Phú Định-Phú Lâm (quận 6), Phú Giáo-Gò Cây Mai (quận 11) trải dài đôi bờ kênh Ruột Ngựa, kênh-rạch Lò Gốm. Các con kênh này là các con phố liên lạc chính của khu vực Sài Gòn cũ – nay là Chợ Lớn: 1 vùng phải chăng trũng nhằng nhịt kênh rạch lớn nhỏ, mọi sự chuyển động đều tiêu dùng ghe xuồng. Kênh Ruột Ngựa và rạch Lò Gốm còn nối liền rạch Chợ to sở hữu rạch Cát (Sa Giang) và rạch Bến Nghé. Từ ngã ba “Nhà Bè nước chảy chia hai” xuồng ghe theo rạch Bến Nghé và kênh tàu hũ qua kênh Ruột Ngựa ra sông Cát về miền Tây. Hiện tại rạch Chợ to ko còn nữa, rộng rãi đoạn rạch Lò Gốm biến mất – nhất là khu vực Gò Cây Mai hầu như chơi còn dấu tích tuyến phố thuỷ quan trọng này. Kênh Ruột Ngựa ko còn thẳng như tên gọi do bị bồi lấp lấn chiếm 2 bên bờ. Kênh Lò Gốm ngày một cạn hẹp dù đã nạo vét nhiều lần… bên cạnh đó ghe xuồng vẫn theo con nước mà xuôi ngược, dù nơi đây đã vững mạnh hệ thống trục đường bộ nhằng nhịt như mạng nhện, dù những làng nghề – thị trấn nghề ven kênh rạch ko còn nữa… Đủ biết trước đây trước đây các con phố thủy này quan yếu như thế nào.
các dấu vết thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
vết tích vật chất của xóm Lò Gốm ngày xưa nay chỉ còn lại di tích lò gốm Hưng Lợi thuộc làng Hòa Lục (phường 16 thị xã 8), nằm ven kênh Ruột Ngựa. Đối diện là làng Phú Định cách thức đây vài năm còn 1 số gia đình làm nghề “nặn ông lò” – bếp gốm. Di tích là gò to cất đầy mảnh gốm của các loại lu, khạp, siêu, chậu… Cuộc khai quật năm 1997-1998 đã tìm thấy tại đây truất phế tích 3 lò gốm kiểu lò ống (lò Tàu) là loại lò thông từ bầu lửa đến ống khói, dốc và hẹp, nền lò được gia cố phổ biến lần, thành lò đắp dày bằng truất phế phẩm. Những đoạn vách lò còn lại được xây bằng chiếc gạch lớn chảy men dày, lòng lò chứa đầy mảnh sản phẩm mà qua chậm tiến độ có thể nhận biết một số loại sản phẩm đặc trưng của lò Hưng Lợi. Ba lò gốm này sản xuất tiếp nối nhau trong một thời gian khá dài nhưng có thể không liên tiếp vì lò gốm của quá trình sau được xây trên một phần lò cũ hoặc tu chỉnh gia cố lại lò cũ.
Từ khóa: dai phat thanh chau a tu do. Có thể tìm hiểu thêm dai phat thanh chau a tu do tại https://www.dkn.tv/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét